السيد الطباطبائي

134

مجموعه رسائل ( فارسى )

عمر هر يك از آنها به طورى كه روى معيارهاى علمى خود تخمين زده‌اند ، بيش از پانصد هزار سال است . اين اعتقاد آنان است ولى ادله‌اى كه آورده‌اند قانع كننده نيست دليلى نيست كه بتواند اثبات كند كه اين فسيل‌ها يا بدن سنگ شدهء اجداد همين انسان‌هاى امروز است و دليلى نيست كه بتواند اين احتمال را رد كند كه اين اسكلت‌هاى سنگ شده مربوط است به يكى از ادوارى كه انسان‌هايى در زمين زندگى مىكرده‌اند چون ممكن است چنين بوده باشد و دوره ما انسان‌ها متصل به دوره فسيل‌هاى نامبرده نباشد ، بلكه انسان‌هايى قبل از خلقت آدم ابوالبشر در زمين زندگى كرده و سپس منقرض شده باشند و هم‌چنين اين پيدايش انسان‌ها و انقراضشان تكرار شده باشد ، تا پس از چند دوره نوبت به نسل حاضر رسيده باشد . و اما قرآن كريم به طور صريح متعرض كيفيت پيدايش انسان در زمين نشده ، كه آيا ظهور اين نوع موجود ( انسان ) در زمين منحصر در همين دوره فعلى است كه ما در آن قرار داريم و يا دوره‌هاى متعددى داشته ، و دوره ما انسان‌هاى فعلى آخرين ادوار آن است ؟ هر چند كه ممكن است از بعضى آيات كريمه قرآن استفاده كرد كه قبل از خلقت آدم ابوالبشر و نسل او ، انسان‌هايى ديگر در زمين زندگى مىكرده‌اند مانند آيه شريفه : « وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ » . كه از آن برمى آيد قبل از خلقت بنى نوع آدم دوره ديگرى بر انسانيت گذشته ، كه ما در تفسير همين آيه به اين معنا اشاره كرديم . البته در بعضى از روايات وارده از ائمه اهل‌بيت عليهم السلام هم مطالبى آمده كه سابقه ادوار بسيارى از بشريت را قبل از دوره حاضر اثبات مىكند و ما در بحث روايى ، روايات مزبور را نقل كرده‌ايم .